Uchwała antysmogowa w Małopolsce: czym wolno palić, do kiedy wymienić kocioł i jakie są kary

Uchwała antysmogowa dla Małopolski to akt prawa miejscowego Sejmiku Województwa Małopolskiego: uchwała nr XXXII/452/17 z 23 stycznia 2017 r., zmieniona uchwałą nr LIX/842/22 z 26 września 2022 r. Obowiązuje wszystkich na obszarze województwa małopolskiego, z wyjątkiem Krakowa, który ma własne, ostrzejsze przepisy. Dotyczy domów prywatnych, budynków gospodarczych, szklarni, tuneli foliowych, lokali usługowych i zakładów przemysłowych.

Terminy wymiany kotłów i kominków

• Kotły na węgiel lub drewno bez żadnych norm emisyjnych trzeba było wymienić do końca kwietnia 2024 r. Pierwotny termin wypadał na koniec 2022 r., ale został przesunięty.
• Kotły klasy 3 lub klasy 4 według normy PN-EN 303-5:2012 trzeba wymienić do końca 2026 roku.
• Kotły klasy 5 według tej normy, które pracowały przed 1 lipca 2017 r., można użytkować do końca ich żywotności.
• Od 1 maja 2024 r. można używać tylko kominków spełniających wymagania ekoprojektu albo takich, których sprawność cieplna wynosi co najmniej 80%. Pozostałe trzeba wymienić albo wyposażyć w urządzenie redukujące emisję pyłu. Termin przesunięto z końca 2022 r. we wrześniu 2022 r.

Od 1 lipca 2017 r. nie można eksploatować w Małopolsce nowego kotła na węgiel lub drewno ani kominka o parametrach gorszych niż wynika z unijnych rozporządzeń o ekoprojekcie. Spełnienie wymagań klasy 5 nie wystarczy. Kocioł na paliwa stałe musi mieć automatyczny podajnik paliwa (nie dotyczy kotłów zgazowujących) i nie może mieć rusztu awaryjnego.

Czym nie wolno palić

Od 1 lipca 2017 r. w całej Małopolsce obowiązuje zakaz stosowania mułów i flotów węglowych, czyli drobnego pyłu węglowego o ziarnach do 3 mm. Nie można też spalać węgla oznaczonego jako „miał”, bo zawartość frakcji poniżej 3 mm przekracza w nim 15%. Zakazane jest spalanie drewna i biomasy o wilgotności powyżej 20%. Drewno powinno być sezonowane, a suszenie trwać co najmniej dwa sezony. Sprzedawca węgla ma obowiązek przekazać ci świadectwo jakości.

Kraków ma osobne zasady

Na obszarze Krakowa od 1 września 2019 r. w instalacjach spalania paliw dopuszczone są wyłącznie paliwa gazowe lub lekki olej opałowy, według uchwały nr XVIII/243/16 Sejmiku z 15 stycznia 2016 r. To oznacza zakaz stosowania węgla, drewna i innej biomasy. Uchwała nie ogranicza ciepła sieciowego, energii elektrycznej, pomp ciepła, fotowoltaiki ani kolektorów słonecznych. Obejmuje także okazjonalne używanie kominków.

Jak sprawdzić, czy twój piec jest w porządku

Zacznij od dokumentów. Portal zaleca, by mieć pod ręką dokumentację techniczną, instrukcję użytkowania, wyniki badań lub certyfikaty potwierdzające poziomy sprawności i emisji. Listę urządzeń spełniających wymagania ekoprojektu znajdziesz w zestawieniu kotłów i ogrzewaczy na paliwa stałe na portalu Powietrze Małopolska. Wilgotność drewna sprawdzisz wilgotnościomierzem. Suche drewno ma wyższą kaloryczność i daje mniej zanieczyszczeń niż drewno surowe. O porady zapytaj Ekodoradcę w swojej gminie.

Gminy z ostrzejszymi uchwałami

Na wniosek gmin Sejmik może przyjąć lokalne uchwały antysmogowe. Dotąd przyjęto je dla siedmiu gmin: Niepołomic, Krzeszowic, Skawiny, Rabki-Zdroju, Czarnego Dunajca, miasta Oświęcim i miasta Nowy Targ. Nie zawsze obejmują cały obszar gminy: w Nowym Targu dotyczą jedynie centrum miasta, a w Rabce-Zdroju tylko strefy uzdrowiskowej. Według portalu zakładają one między innymi zakaz eksploatacji nowych kotłów i ogrzewaczy na węgiel od 1 stycznia 2022 r. i istniejących od 1 stycznia 2030 r. Zaostrzone wymagania dla nowych kotłów na biomasę i nowych kominków obowiązują od 1 stycznia 2023 r. Mieszkańcy tych gmin powinni sprawdzić zapisy swojej uchwały lokalnej.

Kontrole i kary

W Małopolsce przestrzeganie uchwały kontrolują straż miejska i gminna, upoważnieni pracownicy urzędu gminy oraz Inspekcja Ochrony Środowiska. W Krakowie dodatkowo Policja. Użytkownik powinien pokazać dokumenty potwierdzające, że piec, kocioł lub kominek spełnia wymogi, na przykład dokumentację techniczną, instrukcję użytkowania, wyniki badań lub certyfikaty. Bez dokumentów istnieje domniemanie, że instalacja nie spełnia wymagań.

Za naruszenie grozi mandat do 500 zł, a wniosek do sądu może zakończyć się grzywną do 5 tys. zł. Karę można nałożyć ponownie przy każdym przypadku eksploatacji niezgodnie z uchwałą. Naruszenia można zgłaszać przez aplikację Ekointerwencja.

Wsparcie

Portal Powietrze Małopolska przypomina, że obecnie można skorzystać z programów dofinansowania do wymiany kotłów, a w przyszłości, po ich zakończeniu, wymiana będzie konieczna we własnym zakresie. Informacje i porady daje Ekodoradca w gminie. W pierwszym półroczu 2026 r. Małopolanie wymienili prawie 6 tys. starych kotłów, jak wynika z komunikatu portalu.

Co zrobić

Sprawdź klasę swojego kotła na tabliczce znamionowej lub w dokumentacji. Jeśli to klasa 3 lub 4, masz czas do końca 2026 roku. Sprawdź też, czy masz dokumenty urządzenia, bo to je pokazuje się kontrolerowi. Mieszkańcy Krakowa mogą szukać dotacji w Programie Ograniczania Niskiej Emisji prowadzonym przez Urząd Miasta Krakowa, a pozostali mogą skontaktować się z Ekodoradcą w swojej gminie.